Ոչ` ծխախոտին

Հանրային առողջության հիմնախնդիրներից է նաև ծխախոտից կամ նիկոտինից կախյալությունը: ՙԻնթրա՚ հոգեկան առողջության կենտրոնի և մանկական հոգեբույժների ու հոգեբանների կողմից իրականացված հետազոտությունների արդյունքում մասնագետները եկել են այն համոզման, որ հակածխախոտային պայքարը դժվարին գործընթաց է, երբ խոսքը վերաբերում է ծխելու չարաշահմանը և հատկապես հինգ տարուց ավելի ծխելու փորձ ունեցողներին: Միաժամանակ այն առավել արդյունավետ է, երբ խոսքը վերաբերում է սկսնակ ծխողներին:

Հայաստանում ծխախոտի սպառման հետազոտության նպատակով հարցման ենթարկված 16-75 տարեկաններից ծխախոտ է օգտագործել հարցվածների 29,0%-ը, այդ թվում` տղամարդկանց 60,5 և կանանց 2,2 տոկոսը: Ընդ որում, տղամարդկանց 16-24 տարիքային խմբից ծխում են 39,2%-ը, 25-34-ից` 69,4%-ը, 35-44-ից` 67,2%-ը, 45-54-ից` 69,0%-ը, 55-64-ից` 64,2%-ը: Պարզվել է նաև, որ ծխող տղամարդկանց թիվը մարզերում ավելի շատ է, քան` մայրաքաղաքում: Երևանում աշխատանք ունեցողների միայն 30,1%-ն է ծխում, մարզերում` 69,9%-ը: Երևանում ծխում է գործազուրկների 31,9%-ը, մարզերում` 68,1%-ը: Երևանում ծխում են ուսանողների 35,1%-ը, մարզերում այդ թիվը կազմում է 64,9%: Երևանում ծխում են թոշակառուների 29,0%-ը, մարզերում` 71,0%-ը: Այս թվերը վկայում են ծխելու սովորության զանգվածային տարածվածության մասին և մեկնաբանության կարիք չունեն: 

Մի շարք ուսումնասիրությունների համաձայն`

• ծխողների մեծ մասը սկսել է ծխել մինչև 18 տարեկան դառնալը,
• ծխող բարձր դասարանցիները հակված չեն հետևելու հասարակական կանոններին,
• ծխախոտը համարվում է «մատչելի թմրանյութ», 
• ավելի վաղ տարիքում ծխողների առողջությունը ավելի շատ է վտանգված և նրանք ավելի դժվար են թողնում ծխելը:

Դեռահասների ծխելուն նախատրամադրող մի շարք հոգեբանական բնույթի գործոններից են, երբ 

• ծնողները, քույր-եղբայրները կամ ընկերները ծխում են,
• «մեծ և հասուն են ձևանում»,
• ժխտում են ծխախոտի բացասական ազդեցությունը,
• նշում են, որ ծխելով կարողանում են դժվարություններ հաղթահարել, կամ ծխում են սթրեսից դուրս գալու համար,
• ունեն ցածր ինքնագնահատական և որոշ դեպքերում առկա են դեպրեսիայի նշաններ, 
• ունեն ուսման ցածր առաջադիմություն,
• համարում են, որ ծխելը նպաստում է նիհարելուն:

Ծխելու հետևանքով առաջանում են առողջության հետ կապված խնդիրներ

• Սրանում է այնպիսի հիվանդությունների ընթացքը, ինչպիսիք են` ասթման` շնչարգելությունը, և շաքարային դիաբետը, ինչպես նաև բարձրանում է զարկերակային ճնշումը և այլն: 
• Ծխախոտի չարաշահումը կարող է դառնալ կյանքին վտանգ սպառնացող հիվանդությունների (քաղցկեղի որոշ տեսակներ, սրտանոթային, թոքերի և այլն) առաջացման հիմնական պատճառ:

Գործոններ, որոնք կօգնեն դեռահասին հրաժարվելու ծխելուց

• Ծնողները լավագույն օրինակն են, եթե իրենք չեն ծխում կամ հրաժարվում են ծխելուց: Իսկ եթե դա չի ստացվում, ապա խորհուրդ չի տրվում ծխել երեխայի ներկայությամբ: Առիթի դեպքում լավ կլինի նշեն, որ զղջում են ծխելու համար և փորձելու են հրաժարվել այդ հիվանդագին սովորությունից: 
• Խստագույնս պետք է հետևել «Չ'ծխել» կանոնին և ոչ մեկին թույլ չտալ ծխելու տանը:
• Ճշտել, արդյո՞ դպրոցում քննարկում են ծխելու վերաբերյալ թեմաներ:
• Պարզել` ընկերներից ովքեր են ծխում, և գովաբանել չծխող ընկերներին:
• Երեխային չպետք է տալ այնպիսի առարկաներ և խաղալիքներ, որոնք ունեն ծխախոտի գլանակի կամ տուփի տեսք: Հայտնի է, որ անգամ ծխախոտ հիշեցնող կոնֆետներ են արտադրվում, որոնք խաղի միջոցով կարող են ընդունվել որպես ծխախոտի իրական գլանակ` հետագայում առաջացնելով ծխելու հակվածություն:
• Աջակցել դպրոցական և հասարակական հակածխախոտային ակցիաներին:
• Նպաստել դեռահասների և պատանիների համար ծխախոտն անմատչելի դարձնելու գործընթացին: 
• Երեխայի/դեռահասի հետ քննարկել ծխախոտը գովազդող վտանգավոր հոլովակները, որտեղ ծխելը պատկերվում է որպես գրավիչ երևույթ և հասունության խորհրդանիշ:
• Մատնանշել ծխելու հետևանքով առաջացած այնպիսի տհաճ երևույթներ, ինչպիսիք են բերանի տհաճ հոտը, մատների դեղնությունը, ծխախոտի հոտ արձակող հագուստը, վատ շնչառությունը, սպորտային անհաջողությունները և այլն: 
• Պետք է նշել, որ օրգանիզմը նիկոտինին հեշտությամբ է սովորում և դժվար է լինում թողնել ծխելը:

Ծխելը թողնելուն կարող են օգնել հետևյալ քայլերը.

• կտրուկ չարգելել կամ պատժել ծխելու համար, առաջարկելով թողնել ծխելը,
• աջակցել ծխախոտից հրաժարվելու երեխայի ջանքերին և օգնելու պատրաստակամություն ցուցաբերել,
• երեխային ապահովել անհրաժեշտ գրականությամբ,
• եթե ծխող եք, համաձայնվեք երեխայի հետ միասին թողնելու ծխելը և դրա համար օր պայմանավորվեք,
• մանկաբույժին կամ ընտանեկան բժշկին ներգրավեք երեխայի ծխելը թողնելու գործընթացին,
• եթե երեխան նաև ալկոհոլ և թմրանյութեր է օգտագործում, կամ եթե նկատում եք նրա տրամադրության հետ կապված խնդիրներ կամ այլ խանգարումներ, պետք է դիմել մանկապատանեկան հոգեբույժի կամ հոգեկան առողջության ոլորտի այլ մասնագետի:

Ծխախոտից կախյալությունը հոգեբանական խնդիր է և պետք է աշխատել, որ դուք իշխեք ծխախոտի վրա, այլ ոչ թե հակառակը: 

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ